Gebze şehir olarak Osmanlı döneminde Asya ve Ortadoğu’ya değin uzanan geniş bir coğrafya da önemli bir kavşaktı. Osmanlı ordusu savaşa çıkmadan önce Üsküdar’da toplanır ve yürüyüşe başladığı zaman ilk ulaştığı menzil Gebze olurdu.
Ordu Gebze üzerinden Anadolu ve daha uzak coğrafyalara savaşın olacağı bölgelere giderdi. Yine aynı zamanda ticaret kervanları ve hayvanlarla yapılan yolculuklarda da Gebze ilk menzildi. İstanbul’dan yola çıkanlar Gebze’de mola verir veya burada geceler ertesi gün ise yola revan olurlardı. Gebze’den sonra ki İzmit ikinci menzildi.
Dönüş yolunda da yine ticaret kervanları ve yolcular için Gebze, İstanbul’dan önce ki son menzil yani dinlenme noktasıydı.
1523’de Kanuni Sultan Süleyman’ın eniştesi Çoban Mustafa Paşa tarafından yaptırılan külliye ve cami bu anlamda önemli bir işleve sahipti. Gebze’ye ulaşan yolcular veya kervanlar geceyi külliyenin kervansaraylarında geçirir burada hem kendileri emde hayvanları dinlenirdi.
Çoban Mustafa Paşa Hamamı’nda (Çarşı hamamı) yıkanır ve temizlenir, hasta iseler yine külliye içinde ki şifahane de tedavi olurlardı. Çoban Mustafa Paşa Külliyesi’nin böylesine önemli bir işlevi vardı. Sonra ki yıllarda değişen koşullar, teknolojinin gelişmesi ile külliye giderek işlevini yitirerek bugün ki gibi tarihi bir yapı haline dönüştü.
KENDİ İÇİNE İZOLE OLMUŞ
Gebze’nin tanıtımı sadece tek başına bu külliye bile sağlanması mümkündür. 498 yıllık bu yapı her anlamda tarih turizmini kendisine çekecek özelliklere sahiptir. Ne var ki Çoban Mustafa Paşa Külliyesi atıl bir vaziyette dışarıya izole haldedir. Külliye’nin iç bölümlerini görmek veya gezmek sanırım mümkün değil.
Çünkü buralar Kur’an kursu veya bayanlar için bir takım faaliyetler adına kullanılıyor. Oysa böylesine önemli bir yapının artık bu şekilde kullanılması hem yapı adına doğru değil hem de tanıtımı adına engel teşkil etmektedir.
Külliye içinde ki kur’an kurslarının veya orada yapılan bir takım eğitimlerin camiler veya başka yerlerde yapılması ve külliyenin tarih turizmine açılması gerekiyor. Ki, Gebze’nin tarihi geçmişi ve önemi ortaya çıksın. Gebze’nin sadece sanayi kenti olmadığı, tarih içinde önemli bir yerleşim alan olduğu anlaşılsın.
VAKIFLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VE BELEDİYELER
İstanbul’da bir çok tarihi eser kapsamında ki külliyeler gündüz saatleri ziyaretçilere açıktır. Buralar gezildiği zaman hem o tarihi yapı ile ilgili olarak bilgi ediniliyor emde tarihi yapının ihtişamı ve kusursuz güzelliği insanları eski dönemlere götürüyor.
Bu anlamda Çoban Mustafa Paşa Külliyesi’nin hak ettiği konuma ulaştırılması için başta Vakıflar Genel Müdürlüğü olmak üzere, Büyükşehir Belediyesi ve Gebze Belediyesi’nin çalışma yapması gerekiyor.
Böylesine tarih hazinesi kendi içinde izole olmamalı, ziyarete açılmalı, insanlar burayı gezmeli, incelemeli. Çok zor bir şey değil yeter ki istenilsin. Bu şekilde bir tarih ziyan edilmesin ve ifade ettiğim gibi önemi ortaya çıkarılsın.